0

ایمپکت فاکتور

ایمپکت فاکتور یا ضریب تاثیر (Impact Factor) یک مجله‌ی پژوهشی، مقیاس نشان دادن میانگین سالانه تعداد ارجاعات به مقالات منتشر شده در آن مجله است. ایمپکت فاکتور یک شاخص برای نمایش اهمیت نسبی هر مجله در حیطه تخصصی خود می باشد؛ مجلات با ایمپکت فاکتور بالا، اغلب مهمتر از مجلات با ایمپکت فاکتور پایین هستند.
ایمپکت فاکتور توسط یوژن گارفیلد، بنیانگذار مؤسسه Scientific Information ابداع شد و از سال ۱۹۷۵ تا هم اکنون هر ساله برای مجلات معتبر علمی محاسبه و نمایش داده می شود.

روش محاسبه‌ی ایمپکت فاکتور

ایمپکت فاکتور یک مجله برای یک سال مشخص برابر با تعداد ارجاعات (Citations) انجام شده در آن سال، به مقالات منتشر شده در آن مجله در طول دو سال گذشته، تقسیم بر مجموع تعداد مقالات منتشر شده در آن ژورنال در طی دو سال گذشته است. به عبارتی ایمپکت فاکتور یک مجله در سال y برابر است با مجموع ارجاعات انجام شده در سال y، به مقالات منتشر شده‌ی مجله در سال های y-1 و y-2 تقسیم بر مجموع مقالات چاپ شده توسط آن مجله در سال های y-1 و y-2:

مجلات جدیدی که از اولین مقاله خود نمایه می‌شوند، پس از گذشت دو سال از نمایه شدن ایمپکت فاکتور دریافت خواهند کرد؛ چون محاسبه ایمپکت فاکتور به مشخص بودن تعداد مقالات دو سال و تعداد ارجاعات به آن مقالات نیاز دارد.

کاربرد ایمپکت فاکتور

از ایمپکت فاکتور جهت قیاس مجلات مختلف در یک حیطه پژوهشی و علمی خاص استفاده می شود و این شاخص در عمل پر اکاربردترین روش دسته بندی ارزش مجلات علمی و آکادمیک، می باشد. به گونه ای که مجلات با ایمپکت فاکتور بالاتر به عنوان مجلات با همیت تر و با کیفیت تر تلقی می شوند و بسیاری از دانشگاه ها برای دخالت دادن مقاله در رتبه بندی اساتید یا دانشجویان مقادیر حداقل مورد نیاز برای ایمپکت فاکتور در نظر می گیرند. البته چون محاسبه ایمپکت فاکتور با در نظر گرفتن کل مقالات انجام می گیرد، به تنهایی برای رتبه بندی تک تک مقالات کافی نیست.
اعتبار به عنوان معیار اهمیت
ضریب تاثیر و تحلیل ارجاعات (citation analysis) در کل تحت تأثیر فاکتورهای مربوط به حیطه ی پژوهشی است. از این رو امکان دارد نه تنها قیاس های انجام گرفته بین رشته‌های علمی مختلف، بلکه حتی بین زمینه های دیگر تحقیقاتی یک رشته خاص را نیز بی اعتبار سازد. درصد کل ارجاعات رخ داده در طول دو سال اولِ پس از انتشار نیز، میان رشته‌های مختلف به شدت متغیر است: از مقدار %۳-۱ در علوم ریاضی و فیزیک تا %۸-۵ برای علوم بیولوژیکی. بنابراین برای مقایسه مجلات در رشته‌های مختلف نمیتوان از مقادیر ایمپکت فاکتور استفاده کرد.

دستکاری در ایمپکت فاکتور توسط مجلات

فراتر از سیاست‌های ویرایش مقالات که ممکن است ضریب تاثیر را دچار انحراف سازد، مجلات میتوانند اقدامات آشکاری را برای دستکاری در این سیستم در پیش بگیرند. استناد اجباری یک متدی است که در آن ویراستار مجله، نویسنده مقاله را به اضافه نمودان استنادات خارجی به مقاله خود، قبل از پذیرش انتشار آن توسط مجله ناگزیر می‌کند تا ضریب تاثیر مجله خود را افزون نماید. دیگر استراتژی حیله گرانه مجلات انتشار و چاپ بخش اعظم مقالات خود، یا حداقل مقالاتی که انتظار می‌رود میزان استناد به آنها زیاد باشد، در اوایل سال تقویمی است. این کار، زمان بیشتری برای دریافت استناد به مقالات می‌دهد. برای یک مجله چند روش – که الزاماً نیت سوء ندارند – برای استناد به مقالات منتشر شده در همان مجله وجود دارد، به گونه‌ای که ایمپکت فاکتور آن را افزایش دهد.
مجلات پژوهشی خود هر از چند گاهی سیاست‌هایی را پیگیری می نمایند تا اضریب تاثیر را به روش‌های گوناگون بالا ببرند.

شاخص‌های مرتبط

برخی از شاخص‌های مرتبط، و همچنین محاسبه و انتشار یافته از سوی سازمان منتشر کننده مقادیر ضریب تاثیر، شامل موارد ذیل می باشند:
نیمه‌عمر استناد: این شاخص متوسط سن مقالاتی که هر سال در گزارشات ارجاع مجله به آن‌ها استناد می‌شود را نمایش می دهد.
ایمپکت فاکتور انباشته برای طبقه‌بندی موضوعی: این شاخص با در نظر گرفتن تعداد استنادات به تمام مجلات در یک طبقه‌بندی موضوعی و تعداد مقالات تمام مجلات در آن طبقه‌بندی موضوعی، محاسبه می‌گردد.
شاخص فوریت: تعداد استناداتی که مقالات یک مجله در طی یک سال از تعیین شده دریافت می‌کنند / تقسیم بر تعداد مقالات انتشار یافته درون آن مجله.
CiteScore : معیار و پارامتری است برای عناوین سریالی در وبسایت Scopus که در دسامبر سال ۲۰۱۶ توسط Elsevier راه‌اندازی شد.
معیارهای مختلف هر یک موارد استفاده‌ی خود را دارند و برای سنجش سطع علمی یک دانشمند یا محقق نیز باید از معیارهای درست و متناسبی استفاده کرد. اچ ایندکس (h-index) شاخصی عددی است که در جهت سودبرندگی و تأثیرگذاری دانش محققان را به صورت کمی نشان دهد.
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *